Jeśli śledzą Państwo mnie od jakiegoś czasu na blogu, wiedzą Państwo, że w Biovie od 2007 roku bronimy wizji żywienia opartego na żywym i roślinnym. Gdy więc natrafiłem na film dokumentalny How Not to Die dr. Michaela Gregera, przetłumaczony na francuski pod tytułem Comment ne pas mourir, był to prawdziwy szok. Nie dlatego, że treść była mi całkowicie obca, wręcz przeciwnie, ale dlatego, że ten amerykański lekarz zdołał zebrać w jednej książce ogromną liczbę publikacji o żywieniu roślinnym, temacie, który zajmuje nas od lat.
I szczerze, gdy patrzy się na liczby, kręci się w głowie. Według badania Global Burden of Disease, największego badania czynników ryzyka, jakie kiedykolwiek przeprowadzono w historii medycyny, pierwszą przyczyną śmiertelności w Stanach Zjednoczonych nie jest ani tytoń, ani alkohol, ani siedzący tryb życia: to żywienie (Murray et al., 2013; Lozano et al., 2012). Tytoń zabija około 500 000 Amerykanów rocznie, ale żywienie zabija więcej. We Francji nie jesteśmy oszczędzeni: choroby sercowo-naczyniowe i nowotwory, w dużej mierze zależne od naszych wyborów żywieniowych, pozostają naszymi głównymi przyczynami zgonów (Santé publique France, 2023).
Konkretnie, dr Greger przegląda w tej książce piętnaście głównych przyczyn śmiertelności i zbiera dla każdej opublikowane badania o żywieniu. To praca syntezy tysięcy badań. Nie będę tu powtarzał jego wniosków medycznych: dotyczą całościowych sposobów żywienia, nie pozwalają przypisać efektu pojedynczemu produktowi, a wszelkie kwestie zdrowotne należą do Państwa lekarza.
Proponuję w tym artykule podzielić się istotą tej książki i filmu dokumentalnego z lutego 2026 oraz tym, w jaki sposób te nauki głęboko współbrzmią z tym, co robimy w Biovie, a przede wszystkim jak mogą Państwo zacząć stosować te zasady już dziś, nawet jeśli nie zgadzamy się w 100% z zaleceniami, zwłaszcza w sprawie zbóż i roślin strączkowych niekiełkowanych.
Kim jest dr Michael Greger?
Dr Michael Greger jest lekarzem (MD), absolwentem Tufts University School of Medicine, międzynarodowym prelegentem i założycielem niedochodowej strony NutritionFacts.org. W jego przypadku niezwykłe jest to, że niczego nie sprzedaje. Dosłownie. Jego strona jest bezpłatna, bez reklam, bez sponsoringu firm. Całość dochodów z jego książek przekazywana jest organizacjom charytatywnym (Greger, 2015).
Wyjątkowość jego pracy wynika z metodologii: każdego roku czyta i analizuje wszystkie publikacje wszystkich anglojęzycznych czasopism naukowych z dziedziny żywienia. Tak, wszystkich. I wyciąga z nich najważniejsze wyniki w postaci krótkich filmów i artykułów, które publikuje codziennie. To tytaniczna praca monitorowania nauki, jakiej nikt inny nie wykonuje w takiej skali.
Jego osobiste zaangażowanie sięga historii rodzinnej, jego babci Frances, którą opowiada na początku książki (Greger, 2015).
Ta historia zdecydowała o powołaniu dr. Gregera. A gdy o tym myślę, w Biovie nasza własna droga również wyszła z przekonania: z wagi tego, co każdego dnia kładzie się na talerz.
Kluczowe wnioski z How not to die
Żywienie: pierwsza przyczyna śmiertelności, ostatnia troska medyczna
To prawdopodobnie najbardziej niepokojące spostrzeżenie książki. Dr Greger przytacza zdumiewającą dane: w badaniach typu NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey) oraz w badaniu Global Burden of Disease, w którym uczestniczyło ponad 500 badaczy z ponad 300 instytucji w 188 krajach, wniosek jest jednoznaczny: żywienie jest czynnikiem ryzyka numer jeden przedwczesnego zgonu w krajach zachodnich (GBD 2017 Diet Collaborators, 2019).
A jednak ilu lekarzy naprawdę rozmawia z pacjentami o żywieniu? Odpowiedź jest druzgocąca. Badanie opublikowane w Journal of Biomedical Education wykazało, że przeciętny lekarz otrzymuje tylko cztery godziny szkolenia z żywienia rocznie w trakcie czterech lat studiów medycznych (Adams et al., 2006). A szkolenie z żywienia przeciętnego kardiologa w czasie czterech lat specjalizacji? Zero godzin (Devries et al., 2014).
Co do mnie, jako inżyniera ISTOM (agronomia tropikalna) z wykształcenia, zawsze uderzał mnie ten rozdźwięk. W Biovie, gdy wyjaśniamy centralną rolę żywienia dla zdrowia, w gruncie rzeczy tylko przekazujemy to, co nauka mówi od dziesięcioleci. A to, co dr Greger dokumentuje w sposób wyczerpujący.
Daily Dozen: codzienna lista kontrolna dr. Gregera
Druga część How Not to Die (książki) jest być może najbardziej praktyczna. Dr Greger przedstawia w niej swój system „Daily Dozen” (Dwunastka Dnia), listę kontrolną dwunastu kategorii produktów do umieszczania codziennie na talerzu, jako punkt odniesienia. To nie jest dieta restrykcyjna, to podejście addytywne: nie skupiamy się na tym, co usunąć, lecz na tym, co dodać.
I tu robi się naprawdę ciekawie dla nas, bo patrząc na tę listę, zauważyłem, że może ona dość ogólnie odpowiadać (choć algi dotkliwie w niej brakuje) temu, co proponujemy w Biovie od lat. Co do zbóż i roślin strączkowych, myślę, że brakuje dystansu i badań nad wcześniejszym kiełkowaniem. Oto dwanaście kategorii z dziennymi porcjami zalecanymi przez dr. Gregera.
Rośliny strączkowe - 3 porcje dziennie: fasola, soczewica, groch. W Biovie idziemy o stopień wyżej niż w rozwiązaniach z gotowaniem: nasze nasiona do kiełkowania zielonego grochu i kozieradki dokładnie wpisują się w tę kategorię.
Jagody - 1 porcja dziennie: borówki, maliny, açaï. Nasze dzikie açaï liofilizowane i nasze ekologiczne jagody goji są w pełni zgodne z tym zaleceniem.
Inne owoce - 3 porcje dziennie: owoce świeże i suszone. Nasze owoce liofilizowane również tu znajdują miejsce.
Orzechy i nasiona - 1 porcja dziennie: orzechy włoskie, migdały, nasiona konopi. Nasze orzechy brazylijskie, surowe orzechy nerkowca, nasiona konopi i nasza pasta z orzechowca jadalnego (souchet) idealnie wpisują się w to zalecenie.
Przyprawy : w pierwszej kolejności codzienna kurkuma. Dr Greger zaleca dodawać jej odrobinę codziennie do potraw. Proponujemy ekologiczną surową kurkumę wysokiej jakości.
Pełne ziarna zbóż - 3 porcje dziennie. Tu jesteśmy mniej zachwyceni i zgodni, ale nasze płatki z orzechowca jadalnego (souchet) są doskonałą opcją. Kiedy badania obejmujące zboża kiełkowane?
Napoje : minimum 5 szklanek dziennie: woda, zielona herbata, napary ziołowe. Woda filtrowana przez nasz Ecofiltro, który działa bez prądu i bez plastikowego wkładu, jest moim zdaniem jednym z najlepszych sposobów nawadniania.
Ćwiczenia - 1 sesja dziennie: 90 minut umiarkowanego wysiłku lub 40 minut intensywnego. Dr Greger traktuje ćwiczenia jak pełnoprawny składnik żywieniowy.
Uzupełniając te dwanaście kategorii, chętnie dodałbym to, czego na tej liście brakuje najbardziej: algi morskie (wakame, kombu, nori, dulse), które znamy szczególnie dobrze, ponieważ opublikowaliśmy Algues au quotidien w wydawnictwie Gallimard, nagrodzone najlepszą książką kucharską na świecie podczas Gourmand Cookbook Awards 2025. Jeśli chodzi o mikroalgi, a zastanawiają się Państwo, jak włączyć spirulinę do codziennej diety, zapraszam do naszego poradnika.
Ciesz się smakiem i składnikami odżywczymi owoców egzotycznych, zbieranych w pełni dojrzałości w Wietnamie i przechowywanych z zachowaniem wartości odżywczych owocu., 11
produktów
Stosowanie Daily Dozen we Francji: jak to wygląda w praktyce?
No dobrze, to wszystko jest bardzo ładne na papierze. Ale konkretnie, gdy mieszka się we Francji, ma napięty grafik, rodzinę do wyżywienia i niekoniecznie ma się ochotę z dnia na dzień zostać weganinem, jak to zrobić?
Z Aurélie nigdy nie przyjęliśmy podejścia dogmatycznego. To, co głosimy, a co zresztą jest w pełni zgodne z zaleceniami dr. Gregera, tododawać zamiast odejmować. Proszę zacząć od dodania rano zielonego smoothie z trawą jęczmienną i owocami. Proszę dodawać kiełkujące nasiona do sałatek i potraw. Proszę zastąpić jeden posiłek tygodniowo posiłkiem w pełni roślinnym. To stopniowe, trwałe i dokładnie w ten sposób zaczynaliśmy z Aurélie prawie dwadzieścia lat temu.
Oto kilka pierwszych konkretnych kroków:
Rano : zielone smoothie (banan, szpinak, ekologiczna trawa jęczmienna, mielone siemię lniane, kilka jagód). To już 4 kategorie Daily Dozen jednym gestem.
Na obiad : proszę dodać garść kiełkujących nasion oraz płatki alg do swojego dania, niezależnie od jego składu. Nasz artykuł o surowej żywności i surówkach da Państwu konkretne pomysły.
Jako przekąska : kilka orzechów brazylijskich, kilka aktywowanych migdałów, świeży owoc.
Na kolację : surowa zupa, curry z kiełkowanej soczewicy, Buddha bowl z kiełkowaną komosą ryżową. I szczypta kurkumy w potrawach, systematycznie.
Nawodnienie : filtrowana woda przez cały dzień. Jeśli jeszcze Państwo tego nie zrobili, proszę zapoznać się z naszą fontanną Ecofiltro: to system filtracji low tech z wypalanej gliny, działający grawitacyjnie, bez plastiku, bez prądu, który skutecznie filtruje zanieczyszczenia.
Dlaczego lekarze tak mało mówią o żywieniu?
To wielkie pytanie i film dokumentalny poświęca mu dużą część. Odpowiedź jest systemowa, nie indywidualna. Lekarze nie są szkoleni z żywienia. Badania medyczne są w ogromnej mierze finansowane przez przemysł farmaceutyczny. A wśród 130 amerykańskich specjalności medycznych nie ma żadnej specjalności zwanej „żywieniem” (Eisenberg et al., 2011).
W Biovie niczego nie obiecujemy w kwestii wyleczenia: nie mamy do tego ani prawa, ani ambicji. Naszą rolą jest udostępnianie żywności dobrej jakości oraz informacji, jak ją dobrze wybierać i przyrządzać.
Białka roślinne: fałszywy problem
Jednym z najczęstszych zarzutów wobec żywienia roślinnego jest kwestia białka. Dla tych, którzy zastanawiają się, jak pokryć zapotrzebowanie na białko bez produktów zwierzęcych, nasz artykuł o białkach roślinnych: oddzielić prawdę od fałszu odpowiada szczegółowo na to pytanie.
Wydanie na 10-lecie (2025): co się zmieniło
W grudniu 2025 roku Pan Macmillan opublikował specjalne wydanie „Tenth Anniversary Edition” książki How Not to Die, wzbogacone o publikacje, które ukazały się w ostatniej dekadzie.
Film dokumentalny, który ukazał się w lutym 2026 na kanale NutritionFacts.org, towarzyszy tej aktualizacji i oddaje głos wielu lekarzom.
Co mówią nasi klienci
W Biovie regularnie otrzymujemy opinie klientów. Oto kilka z nich:
Prisca, z zawodu nutriterapeutka, potwierdza: „Jako nutriterapeutka stale szukam produktów ekologicznych, etycznych i skutecznych. Od kilku lat zamawiam w Biovie i jest to jedna z nielicznych stron, której ufam absolutnie. Produkty są wyjątkowej jakości, dobrze pozyskiwane i często niedostępne gdzie indziej”. (Trustpilot, 5 gwiazdek)
I Jean-Marie, rolnik ekologiczny: „Jako rolnik ekologiczny od ponad 10 lat szybko rozpoznałem Biovie jako pioniera żywienia żywego. Jego naukowe podejście jest gwarancją rzetelności”. (Trustpilot, 5 gwiazdek)
Na zakończenie
W Biovie nie twierdzimy, że posiadamy absolutną prawdę. To, co robimy od 2007 roku, to udostępnianie żywności dobrej jakości, alg, kiełkujących nasion oraz informacji, jak je dobrze wybierać i przyrządzać. Odnaleźć w Daily Dozen podejście addytywne zbliżone do naszego, szczerze, to przyjemność.
Ten artykuł to oczywiście tylko blade streszczenie tego, co zawiera How Not to Die. Zachęcam do przeczytania książki, dostępnej po francusku pod tytułem „comment ne pas mourir” w wydaniu kieszonkowym, lub do obejrzenia filmu dokumentalnego na górze artykułu.
How Not to Die dr. Michaela Gregera przegląda piętnaście głównych przyczyn zgonów w krajach zachodnich i zbiera, dla każdej z nich, opublikowane badania dotyczące żywienia. Prace te dotyczą całościowych sposobów żywienia i nie pozwalają przypisać efektu pojedynczemu produktowi. Książka proponuje też Daily Dozen, listę kontrolną dwunastu kategorii produktów do spożywania każdego dnia.
Czym jest Daily Dozen dr. Gregera?
Daily Dozen to system dwunastu kategorii produktów do spożywania codziennie: rośliny strączkowe (3 porcje), jagody (1 porcja), inne owoce (3 porcje), zielone warzywa (2 porcje), warzywa krzyżowe (1 porcja), inne warzywa (2 porcje), siemię lniane (1 łyżka stołowa), orzechy i nasiona (1 porcja), przyprawy, w tym kurkuma, pełne ziarna zbóż (3 porcje), napoje (5 szklanek) oraz codzienna aktywność fizyczna.
Dlaczego lekarze nie rozmawiają z pacjentami o żywieniu?
Lekarze otrzymują średnio tylko cztery godziny szkolenia z żywienia rocznie w czasie czterech lat studiów medycznych. Kardiolodzy nie otrzymują ani jednej godziny szkolenia z żywienia podczas specjalizacji. System medyczny jest zorganizowany wokół leczenia farmakologicznego i chirurgii, a nie profilaktyki żywieniowej.
Jak zacząć stosować zasady dr. Gregera na co dzień?
Zalecane podejście jest raczej addytywne niż restrykcyjne: dodać rano zielone smoothie (trawa jęczmienna, owoce, siemię lniane), kiełkujące nasiona do potraw na obiad, orzechy jako przekąskę oraz stopniowo włączać do posiłków więcej roślin strączkowych i zielonych warzyw. Nie chodzi o to, by z dnia na dzień zostać weganinem, lecz o stopniowe wzbogacanie diety.
Bibliografia
Adams, K. M., Kohlmeier, M., & Zeisel, S. H. (2006). Nutrition education in U.S. medical schools: latest update of a national survey. Academic Medicine, 81(11), 941-947. DOI · PubMed
Devries, S., Agatston, A., Aggarwal, M., et al. (2014). A deficiency of nutrition education and practice in cardiology. The American Journal of Medicine, 127(9), 804-806. DOI · PubMed
Eisenberg, D. M., Myrdal Miller, A., McManus, K., et al. (2013). Enhancing medical education to address obesity. JAMA Internal Medicine, 173(6), 470-472. DOI · PubMed
GBD 2017 Diet Collaborators (2019). Health effects of dietary risks in 195 countries, 1990-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet, 393(10184), 1958-1972. DOI · PubMed · PMC
Greger, M. (2015). How Not to Die. New York: Flatiron Books. Oficjalna strona
Lozano, R., Naghavi, M., Foreman, K., et al. (2012). Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010. The Lancet, 380(9859), 2095-2128. DOI · PubMed
Murray, C. J. L., Abraham, J., Ali, M. K., et al. (2013). The state of US health, 1990-2010: burden of diseases, injuries, and risk factors. JAMA, 310(6), 591-606. DOI · PubMed · PMC
Wszystkie produkty z tego działu znajdą Państwo w naszej gamie Owoce liofilizowane.
