Zanik mięśni związany z wiekiem, który lekarze nazywają sarkopenią, dotyka prawie 2 miliony Francuzów[1]. To cichy proces, który rozwija się stopniowo po 50. roku życia i może mieć poważne konsekwencje dla samodzielności i jakości życia.
Zajęliśmy się tym tematem kilka lat temu, zwłaszcza podczas badań do naszej książki o algach. I szczerze mówiąc, to, co odkryliśmy w najnowszych badaniach naukowych, jest naprawdę obiecujące. Brunatnice, spożywane codziennie przez stulatków z Okinawy, mogą odgrywać rolę w utrzymaniu masy mięśniowej. Badanie kliniczne opublikowane w 2024 roku w czasopiśmie Aging and Disease dostarcza szczególnie interesujących informacji na ten temat[2].
Zrozumieć sarkopenię: kiedy nasze mięśnie po cichu zanikają
Sarkopenia to ta stopniowa utrata masy i siły mięśniowej towarzysząca starzeniu się. Samo określenie pochodzi z greckiego sarx (ciało) i penia (ubytek) i zostało po raz pierwszy zdefiniowane w 1989 roku przez Irwina Rosenberga[3]. Konkretnie, od 30. roku życia tracimy około 3 do 8% naszej masy mięśniowej na dekadę[4]. A zjawisko to przyspiesza po 60. roku życia, mogąc osiągnąć 15% na dekadę według niektórych badań[5].
Dlaczego jest to niepokojące? Ponieważ nasze mięśnie nie służą tylko do noszenia zakupów czy wchodzenia po schodach. Odgrywają one fundamentalną rolę w naszym metabolizmie, równowadze, postawie, a nawet w naszym układzie odpornościowym[6]. Zanikający mięsień to ciało, które staje się bardziej kruche, bardziej zmęczone, bardziej podatne na upadki i złamania. Zresztą sarkopenia jest dziś uznawana za główny czynnik ryzyka upadków u osób starszych[7].
Sygnały, które mogą zaalarmować, są początkowo dość dyskretne: nietypowe zmęczenie, trudność z podniesieniem się z krzesła bez pomocy rąk, chód, który staje się mniej pewny, codzienne czynności wymagające więcej wysiłku niż wcześniej. Dlatego ten stan często pozostaje niezauważony, dopóki nie stanie się naprawdę problematyczny.
W rzeczywistości w tym procesie zaangażowane są trzy główne mechanizmy[1]:
- Zmniejszenie syntezy białek mięśniowych
- Zwiększenie degradacji istniejących włókien mięśniowych
- Zaburzenie funkcjonowania mitochondriów, tych małych elektrowni energetycznych obecnych w każdej z naszych komórek mięśniowych
To właśnie ten ostatni punkt rzuca szczególnie interesujące światło w najnowszych badaniach nad brunatnicami.
Sekret stulatków z Okinawy
Kilka lat temu, podczas podróży do Kostaryki w prowincji Nicoya, zaczęliśmy bliżej interesować się niebieskimi strefami, tymi regionami świata, gdzie spotyka się wyjątkowe nagromadzenie zdrowych stulatków. Okinawa w Japonii należy do tych fascynujących miejsc i stanowi jedną z pięciu niebieskich stref zidentyfikowanych przez badaczy[8].
To, co nas uderzyło, to fakt, że mieszkańcy Okinawy spożywają średnio 5 do 7 gramów alg dziennie[9]. To dużo w porównaniu z naszą zachodnią dietą, w której algi są praktycznie nieobecne. I nie jest to bez znaczenia: Japończycy z Okinawy mają znacznie niższe wskaźniki sarkopenii niż populacje zachodnie w tym samym wieku[10].
Oczywiście, ich ogólny styl życia przyczynia się do tej długowieczności: codzienna aktywność fizyczna, dieta bogata w warzywa, silne więzi społeczne. Ale rola alg w ich tradycyjnym odżywianiu, w samym sercu diety Okinawa, zasługuje na to, by się przy niej zatrzymać. Wakame, kombu, nori... te algi są obecne praktycznie w każdym ich posiłku, od porannej zupy po wieczorne dania.
Co niezwykłe, te populacje utrzymują funkcjonalną masę mięśniową znacznie dłużej niż my. W wieku 80 lat wielu z nich nadal uprawia ogród, chodzi po kilka kilometrów dziennie, prowadzi aktywne i samodzielne życie. Badanie opublikowane w Journal of the American Geriatrics Society wykazało, że stulatkowie z Okinawy zachowywali o 20% wyższą siłę uścisku niż ich amerykańscy odpowiednicy[11].
Badanie kliniczne z 2024 roku: obiecujące wyniki
W 2024 roku badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym Aging and Disease dostarczyło konkretnych danych na temat związku między brunatnicami a funkcją mięśniową[2]. Badacze przeanalizowali wpływ ekstraktu z Ishige okamurae, brunatnicy, na osoby dorosłe powyżej 60. roku życia z osłabieniem mięśni.
Oto, co wykazało badanie: po 12 tygodniach suplementacji 500 mg dziennie ekstraktu z tej brunatnicy uczestnicy wykazali poprawę siły mięśniowej, szczególnie w obrębie mięśni czworogłowych. To naprawdę interesujący wynik, ponieważ siła mięśni czworogłowych jest bezpośrednio związana ze zdolnością do wstawania, chodzenia, wchodzenia po schodach - krótko mówiąc, z codzienną samodzielnością.
Ale najbardziej fascynujące w tym badaniu jest wyjaśnienie mechanizmu. Badacze wykazali, że aktywne związki algi, w szczególności florotanniny i fukoidan, przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania mitochondriów w komórkach mięśniowych[2].
Aby zrozumieć to w prosty sposób: mitochondria są jak małe fabryki energetyczne w naszych komórkach. Kiedy działają dobrze, nasze mięśnie mają energię niezbędną do skurczu, regeneracji, utrzymania formy. Kiedy ulegają dysfunkcji - zjawisko, które przyspiesza z wiekiem[12] - cały mięsień stopniowo słabnie. Brunatnice zdają się wspierać tę maszynerię komórkową.
To badanie nie jest odosobnione. Inne badania wykazały, że fukoidan ekstrahowany z brunatnic może przyczyniać się do zmniejszenia zaniku mięśni w modelach eksperymentalnych[13].
Dlaczego brunatnice są szczególnie interesujące
To, co wyróżnia brunatnice takie jak wakame czy kombu spośród innych źródeł składników odżywczych, to ich bogactwo w unikalne związki bioaktywne. Tych cząsteczek nie znajdziemy nigdzie indziej w królestwie roślin[14].
Fukoidan, na przykład, to siarczanowany polisacharyd występujący wyłącznie w brunatnicach. Badania pokazują, że uczestniczy on w wielu funkcjach organizmu, zwłaszcza wspierając układ odpornościowy i przyczyniając się do ochrony komórek[15]. Fukoksantyna, ten pigment nadający brunatnicom charakterystyczny kolor, jest zaangażowana w metabolizm energetyczny i jest przedmiotem licznych badań ze względu na swoją potencjalną rolę w utrzymaniu prawidłowej masy ciała[16]. Co do florotannin, to są to specyficzne dla alg antyoksydanty, które pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym[17].
Ale poza tymi specyficznymi związkami, brunatnice dostarczają również:
- Wysokiej jakości białka roślinne, o profilu aminokwasowym interesującym dla utrzymania masy mięśniowej
- Niezbędne minerały takie jak jod, wapń, magnez, żelazo, zaangażowane w prawidłowe funkcjonowanie mięśni[14]
- Witaminy z grupy B, które przyczyniają się do prawidłowego metabolizmu energetycznego
- Błonnik, który wspiera naszą mikroflorę, sama związana z naszym zdrowiem mięśniowym, jak pokazują najnowsze badania nad osią jelito-mięsień[18]
Szczerze mówiąc, gdy spojrzymy na całość tych właściwości, rozumiemy, dlaczego populacje, które regularnie spożywają algi od pokoleń, prezentują odmienne profile starzenia.
