Voor de appel die je vanavond opeet verandert de pesticiden-omnibus nog niets: de lidstaten hebben hun standpunt op 30 september 2026 aangenomen, maar het Europees Parlement heeft nog niet gestemd. Pesticiden in groente en fruit blijven gecontroleerd, en eenvoudige gewoonten, van wassen tot kiezen voor bio, verminderen de residuen. De cijfers hieronder komen uit het rapport 2024 van de EFSA, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, en uit officiële EU-documenten.
Een fruitschaal op tafel, een druif die je in het voorbijgaan pakt, en dan hoor je op de radio het woord "omnibus" naast het woord pesticiden. Vanzelfsprekend komt er een vraag. Wat verandert deze tekst voor je bord, en wat kun je vandaag al doen aan pesticiden in groente en fruit?
Als ingenieur van ISTOM en oprichter van Biovie sinds 2007 heb ik ook een tiental jaren bij Bio Bourgogne gewerkt, om boerderijen te begeleiden bij de omschakeling naar bio: een controlerapport lezen vóór een krantenkop is een reflex geworden. Hieronder dus eerst de tekst, dan de controles, dan de gewoonten, zonder enige voorspelling over de stemming.
Pesticiden-omnibus: wat de Europese tekst bevat
Het woord "omnibus" doet denken aan de stoptrein die bij elk station stopt. Een wetgevende omnibus is één enkele tekst die meerdere verordeningen tegelijk wijzigt, hier op het gebied van voedselveiligheid, pesticiden in groente en fruit inbegrepen. In werkelijkheid is er nog niets beslist. De tekst is niet aangenomen: het Parlement moet er nog over stemmen en daarna moet er met de lidstaten over worden onderhandeld.
Wat de Commissie voorstelt (december 2025)
In december 2025 presenteerde de Europese Commissie een pakket "vereenvoudiging van de veiligheid van levensmiddelen en diervoeders", in twee teksten: COM(2025) 1030 en COM(2025) 1021. Voor pesticiden kondigt ze "meer gerichte" verlengingsprocedures aan en een snellere toegang tot de markt voor biocontroleproducten. De regels voor residuen in ingevoerde producten zouden juist worden aangescherpt.
Natuurlijk, biocontrole versnellen: de ingenieur in mij begrijpt dat heel goed.
Wat de lidstaten op 30 september hebben goedgekeurd
Op 30 september 2026 hebben de ambassadeurs van de Zevenentwintig, bijeen in het Coreper, het onderhandelingsmandaat van de Raad van de EU aangenomen. Volgens de Raad behoudt dit mandaat het principe om de maximale residulimieten, of MRL's, van de gevaarlijkste stoffen te verlagen tot de kwantificatiegrens (het kleinste niveau dat betrouwbaar meetbaar is).
Volgens PAN Europe, een ngo die tegen de tekst is, brengt dit mandaat de maximale duur van de eerste toelatingen op 15 jaar en die van de verlengingen op 25 jaar, houdt het toelatingen zonder tijdslimiet voor aan stoffen met een "laag risico" en verlengt het de afverkooptermijnen na een intrekking tot 3 jaar. Vijfentwintig jaar is ongeveer een generatie. Deze cijfers zijn die van PAN Europe, en de definitieve tekst kan nog veranderen.
Waar het Europees Parlement staat
Op 17 september 2026 hebben meer dan 500 wetenschappers en artsen, op initiatief van professor Martina Vijver, een open brief overhandigd waarin ze om een pauze vragen in afwachting van een onafhankelijke evaluatie (Universiteit Leiden). De gezamenlijke stemming van de commissies AGRI en ENVI, gepland op 5 oktober, is tot nader order uitgesteld. Er is geen nieuwe datum bekend.
Wat de betrokken partijen zeggen
Voor Générations Futures (persmap van 3 september 2026), net als voor PAN Europe, is de omnibus deregulering; de Commissie spreekt zelf van vereenvoudigen met behoud van een hoog beschermingsniveau.
In Frankrijk publiceerde de ngo Pollinis op 24 september 2026 een rapport, « Anses, l'expertise sous pression », dat een agentschap beschrijft dat onder budgettaire druk staat (franceinfo). Het rapport telt 138 noodtoelatingen van 120 dagen sinds begin 2026, tegen 110 over heel 2025 en 83 in 2024: het totaal van 2025 is al overschreden vóór het einde van het jaar. Een ngo-rapport blijft een ngo-rapport, en de Anses blijft in Frankrijk het referentieagentschap voor de beoordeling.
Pesticiden in groente en fruit: wat de Europese controles meten
De EFSA-cijfers van 2024
In de nationale programma's van de EU bevatte 58,4 % van de in 2024 geanalyseerde voedingsmiddelen geen kwantificeerbaar pesticidenresidu, 38,3 % bevatte residuen onder de wettelijke limiet en 3,3 % overschreed die, waarvan 1,8 % als niet-conform werd beoordeeld, volgens het rapport van de EFSA dat op 5 mei 2026 is gepubliceerd.
Concreet: van tien monsters bevatten er bijna zes niets meetbaars. De reikwijdte is groot. Er zijn meer dan 125.000 monsters genomen in de 27 lidstaten, in Noorwegen en in IJsland. Deze cijfers gelden voor alle gecontroleerde voedingsmiddelen, dus ook voor pesticiden in groente en fruit.
| Programma (EFSA, gegevens 2024) | Geen kwantificeerbaar residu | Residuen onder de MRL | Overschrijding van de MRL (waarvan niet-conform) |
|---|---|---|---|
| Gecoördineerd EU-programma (9.842 monsters, 12 producten) | 43,1 % | 54,5 % | 2,4 % (waarvan 1,2 %) |
| Nationale programma's (86.449 monsters, alle voedingsmiddelen) | 58,4 % | 38,3 % | 3,3 % (waarvan 1,8 %) |
| Invoercontroles (39.433 monsters) | 38,3 % | 56,2 % | 5,5 % (waarvan 3,6 %, aan de grens tegengehouden) |
"Overschrijding" en "niet-conform": niet hetzelfde
Denk aan de maximumsnelheid binnen de bebouwde kom. Het bord "50" zegt niet vanaf welke snelheid een ongeluk zeker wordt: het stelt een gemeenschappelijke regel vast. Een maximale residulimiet is een wettelijke limiet, per voedingsmiddel vastgesteld, en geen toxiciteitsdrempel.
De flitser houdt zelf rekening met zijn eigen meetmarge voordat hij een bekeuring uitdeelt. Laboratoria doen hetzelfde: een gemeten overschrijding wordt pas "niet-conform" nadat de meetonzekerheid in rekening is gebracht, vandaar 3,3 % overschrijdingen maar slechts 1,8 % niet-conformiteiten in de nationale programma's.
Echt? Kan een product dat aan de regels voldoet dan toch residuen bevatten? Ja, zolang ze onder de limiet blijven, zoals in 38,3 % van de nationale monsters.
Biologische producten, ingevoerde producten
Van de 5.939 geanalyseerde biomonsters (6,9 % van het totaal) bevatte 80,4 % geen kwantificeerbaar residu, 18,8 % bevatte residuen onder de MRL en 0,9 % erboven. Vier biomonsters op vijf dus, zonder iets meetbaars. Biologische producten bevatten duidelijk minder vaak kwantificeerbare residuen, maar zijn er niet helemaal vrij van.
Bij de invoer overschreed 5,5 % van de monsters een MRL, tegen 3,3 % in de nationale programma's. Ik ga er uitgebreider op in als ik vertel over wat wij als importeur van fruit zien: een stuk fruit reist mee met de werkwijze van de boerderij die het heeft geteeld.
Wat de EFSA concludeert over het risico, en wat ze niet beoordeelt
De EFSA beoordeelt het risico voor de consument als "laag", en redeneert daarbij stof voor stof: voor 333 van de 334 beoordeelde stoffen is de kans dat de aanvaardbare dagelijkse inname wordt overschreden kleiner dan 1 op 1.000.000 personen. In een grote stad van een miljoen inwoners zou dat op minder dan één persoon neerkomen.
Eén punt is toch goed om te weten: 25,5 % van de monsters bevatte meerdere residuen, ongeveer één op vier. De routinebeoordeling gaat niet over deze mengsels: ze onderzoekt elke stof afzonderlijk. Ik blijf ervan overtuigd dat onwetendheid een keuze is, en de grenzen van een rapport kennen is al een stukje de touwtjes weer in handen nemen.
Welke groente en fruit bevatten de meeste pesticiden?
Typ "pesticiden in groente en fruit" in een zoekmachine en je belandt snel op lijstjes van "15 groenten en fruitsoorten zonder pesticiden" of, omgekeerd, van de meest bespoten. Wie zoekt naar "welke groente heeft de meeste pesticiden" of naar "bestrijdingsmiddelen op groente en fruit" krijgt meestal een Amerikaans klassement, gebaseerd op Amerikaanse analyses. Landbouwpraktijken en herkomst verschillen, en die lijstjes zijn niet zomaar naar Europa te vertalen.
Eerlijk gezegd stelt een lijstje gerust.
Het Europese gecoördineerde programma werkt anders, want het verandert elk jaar van mandje, met een twaalftal verschillende producten. In 2024 waren de hoogste overschrijdingspercentages van de MRL te vinden bij paprika's (4,7 %), tafeldruiven (4,3 %) en grapefruits (3,7 %), volgens de EFSA. Bij paprika's is dat iets minder dan één monster op twintig.
Nog een veelgestelde vraag: fruit en groente uit Spanje en pesticiden. Spaans fruit dat in Frankrijk wordt verkocht, voldoet aan dezelfde Europese MRL's als Frans fruit, en het land van productie staat op het etiket van vers fruit en verse groente. Herkomst en teeltwijze zeggen meer dan een vaststaand lijstje, zeker omdat het gecontroleerde mandje van jaar tot jaar verandert.
En laten we het wezenlijke niet vergeten. Als onderdeel van een gevarieerd en evenwichtig voedingspatroon en een gezonde levensstijl blijft het eten van groente en fruit de prioriteit, biologisch of niet.
Pesticiden verwijderen van groente en fruit: wat echt werkt
Het eerste gebaar doe je waarschijnlijk al: het fruit onder water houden en erover wrijven. De vraag is hoe ver je moet gaan.
Wassen: helder water of bicarbonaat?
Een laboratoriumonderzoek ging over biologische Gala-appels die met twee pesticiden waren bespoten: thiabendazol, een schimmelbestrijder, en phosmet, een insecticide (Yang et al., 2017). De onderzoekers vergeleken kraanwater, verdund bleekwater en een bad van water met 1 % bicarbonaat (ongeveer 10 g per liter). Het bicarbonaat bleek het meest effectief, maar er was 12 tot 15 minuten weken nodig om 80 % van het thiabendazol en 96 % van het phosmet aan het oppervlak te verwijderen.
Een kwartier is de tijd van een kop koffie: niets te maken met even snel afspoelen. Het thiabendazol was ook tot 80 micrometer in de vrucht doorgedrongen, ongeveer de dikte van een vel papier, en het phosmet tot 20. Het bad werkt op het oppervlak; wat in de vrucht is gedrongen, vraagt eerder om schillen.
Het onderzoek gaat over één vrucht en twee pesticiden, getest in het laboratorium: de "98 %" die op sociale media rondgaat, komt daar niet vandaan. Over het water zelf heb ik de pesticiden in kraanwater uitgebreid beschreven; voor het invriezen, kijk bij « moet je fruit wassen voordat je het invriest ».
Schillen, blancheren, verwerken
Een meta-analyse (Keikotlhaile et al., 2010) bekeek wassen, schillen, blancheren, koken, sap en conserven: deze stappen verminderen de residuen, met een gemiddelde verhouding "residu na / residu voor" van 0,10 tot 0,82 naargelang de methode. Anders gezegd: je haalt 18 tot 90 % van de oorspronkelijke residuen weg. Sommige bewerkingen, zoals bakken in de oven, laten soms zelfs stijgingen zien.
Schillen haalt ook een deel van de vezels en van de stoffen uit de schil weg, en dat is echt een afweging. Ik heb overigens de bereidingswijzen van groenten gerangschikt, van de minst tot de meest respectvolle voor het product.
Kiezen voor bio
Een meta-analyse van 343 publicaties vond vier keer vaker pesticidenresiduen in conventionele teelten dan in biologische teelten (Barański et al., 2014), wat aansluit bij de 80,4 % biomonsters zonder kwantificeerbaar residu van de EFSA. Bio verbiedt synthetische pesticiden, maar niet de afwaaiing van een naburig veld: het gaat om residuen die minder vaak opduiken, nooit om nul. Deze meta-analyse toont daarentegen geen enkel gezondheidsvoordeel bij mensen aan.
Bij Biovie komen bijvoorbeeld de biologische drakenfruits (pitaya's) uit Spanje, om rauw te eten als onderdeel van een gevarieerd en evenwichtig voedingspatroon en een gezonde levensstijl.
